Dialyse | Alles over dialyseren

Wat is dialyse?

Dialyse is een behandeling die de functie van uw nieren overneemt wanneer deze niet meer goed werken. Bij dialyse worden afvalstoffen en overtollig vocht uit uw lichaam verwijderd. Dit kan op verschillende manieren: via het bloed (hemodialyse) of via het buikvlies (peritoneale dialyse).

Gezonde nieren filteren ons bloed en verwijderen afvalstoffen en overtollig vocht via de urine. Als uw nieren minder dan 15% van hun normale functie hebben, kan dialyse voor u een passende behandeling zijn. In Nederland zijn duizenden mensen afhankelijk van nierdialyse.

Dianet verzorgt dialysebehandelingen voor volwassenen en kinderen op verschillende locaties in Nederland. Ook thuis dialyseren behoort tot de mogelijkheden.

Hoe werkt dialyse?

Bij dialyse stroomt bloed door een dialysemembraan of filter. Deze filter werkt als een kunstnier. Afvalstoffen en overtollig vocht gaan door de filter heen, maar belangrijke stoffen zoals eiwitten blijven in het bloed. Het proces maakt gebruik van diffusie en ultrafiltratie om het bloed te zuiveren. Dialyse bootst de werking van gezonde nieren na door:

Afvalstoffen uit het bloed te filteren.
Overtollig vocht te verwijderen.
De balans van zouten en mineralen te herstellen.
De bloeddruk te helpen reguleren.

Er zijn verschillende soorten dialyse. De bekendste vormen zijn ‘hemodialyse’ en ‘peritoneale dialyse’. Bij hemodialyse wordt het bloed buiten het lichaam gezuiverd met een kunstnier. Bij peritoneale dialyse gebruikt u uw eigen buikvlies als filter.

Wilt u meer weten over hoe dialyse werkt? Deze video van Nierstichting.nl legt het helder uit.

Wanneer is dialyse nodig?

Dialyse wordt meestal nodig als uw nierfunctie onder de 15% komt. Dit noemen we eindstadium nierfalen. De arts meet dit met de GFR (glomerulaire filtratiesnelheid). Wanneer de GFR onder de 15 komt, is het meestal tijd om met dialyse te starten. Symptomen die kunnen wijzen op de noodzaak van dialyse zijn:

Extreme vermoeidheid
Opgezwollen enkels, handen of gezicht
Kortademigheid
Misselijkheid en braken
Verminderde urineproductie
Verwardheid of concentratieproblemen

Uw nefroloog bepaalt samen met u wanneer het tijd is om met dialyse te starten. Dit hangt af van uw bloedwaarden, symptomen en algemene gezondheid.

Soorten dialyse

Er bestaan verschillende dialyse behandelingen. De vormen waaruit u bij Dianet kunt kiezen zijn:

Hemodialyse (HD)

Dit is de meest bekende vorm van dialyse. Bij hemodialyse wordt het bloed buiten het lichaam gezuiverd door een dialysemachine. De behandeling gebeurt meestal drie keer per week. Dit kan zelfstandig of met partner thuis, op een dialysehub of op een dialyseafdeling.

Hemodiafiltratie (HDF) is een behandeling die Dianet ook aanbiedt. Dit is een geavanceerde vorm van hemodialyse waarbij méér afvalstoffen uit het bloed kunnen worden verwijderd dan bij ‘reguliere’ hemodialyse’.

Peritoneale dialyse (PD)

Bij buikdialyse of peritoneale dialyse gebruikt u het buikvlies als natuurlijk filter. Via een katheter in de buik stroomt dialysaat (speciale vloeistof) in de buikholte. Deze vloeistof neemt afvalstoffen op. Na enkele uren laat u de vloeistof weer weglopen.

Er zijn verschillende vormen van PD dialyse:

CAPD (Continue Ambulante Peritoneale Dialyse): u wisselt zelf vier tot vijf keer per dag thuis de dialysevloeistof
APD (Automatische Peritoneale Dialyse): een machine wisselt ’s nachts thuis automatisch de vloeistof
CCPD (Continue Cyclische Peritoneale Dialyse): Combinatie van nachtelijke machinedialyse met één wisselbeurt overdag. Ook dit gebeurt thuis.

Zowel hemodialyse als peritoneale dialyse kunt u na uitgebreide training zelfstandig (eventueel met partner) thuis doen. Bij hemodialyse die u thuis uitvoert, spreken we ook wel van ‘thuishemodialyse’. Thuishemodialyse doet u eerst overdag, en als dat goed gaat, kunt u mogelijk overstappen naar nachtelijke dialyse.

Speciale behandelingen: aferese en plasmaferese

Naast dialyse biedt Dianet ook aferese aan. Dit is een gespecialiseerde techniek waarbij:

specifieke bloedbestanddelen worden verwijderd of vervangen.
rode of witte bloedcellen kunnen worden gewisseld bij bloedziekten.
plasma wordt uitgewisseld bij afstoting van een transplantaatnier (plasmaferese).

Deze behandeling wordt uitgevoerd door speciaal opgeleide dialyseverpleegkundigen op onze locatie in Amsterdam UMC.

Hoe lang duurt dialyse?

De duur van dialyse verschilt per behandelvorm:

Hemodialyse in het centrum: 3-4 uur per sessie, 3-4 keer per week
Peritoneale dialyse: 4-5 wisselingen per dag van elk 30-45 minuten (CAPD) of 8-10 uur ’s nachts (APD)
Thuishemodialyse: vaak 5-6 keer per week, 2-3 uur per sessie

De exacte behandelduur wordt afgestemd op uw persoonlijke situatie en wensen.

Dialyse op verschillende locaties

Bij Dianet kunt u op verschillende plaatsen dialyseren:

In een van onze dialysecentra.
Thuis waarbij we u trainen om dit veilig te kunnen doen.
Dicht bij huis in een dialysehub. Ook geschikt als u in Nederland op vakantie wilt.

Leven met dialyse

Dialyseren heeft een grote impact op uw dagelijks leven. Het vraagt tijd, energie en aanpassingsvermogen. Gelukkig hoeft u er niet alleen voor te staan. Uw behandelteam bestaat uit gespecialiseerde verpleegkundigen, nefrologen, maatschappelijk werkers en diëtisten die u begeleiden.

Hoe lang kun je leven met dialyse?

Mensen vragen vaak: “Hoe lang kan je dialyseren?” Het antwoord verschilt per persoon. Sommige mensen dialyseren meer dan 20 jaar, anderen korter. De levensverwachting hangt af van:

Leeftijd bij start dialyse
Algemene gezondheid
Onderliggende nierziekte
Therapietrouw
Levensstijl

Moderne dialysetechnieken en betere begeleiding zorgen ervoor dat mensen steeds langer en met betere kwaliteit van leven kunnen dialyseren.

Voeding bij dialyse

Een aangepast dieet is belangrijk bij dialyse. U kunt bijvoorbeeld te maken krijgen met:

Vochtbeperking (meestal 500-1000 ml per dag)
Zoutbeperking
Fosfaatbeperking
Kaliumbeperking (vooral bij hemodialyse)
Voldoende eiwitten

Een diëtist helpt u bij het samenstellen van een geschikt dialysedieet.

Bijwerkingen en complicaties

Dialyse kan bijwerkingen hebben zoals: vermoeidheid na behandeling, bloeddrukschommelingen, spierkrampen, hoofdpijn en jeuk. De meeste bijwerkingen zijn mild en te behandelen. Bespreek klachten altijd met uw dialyseteam.

Alternatieven voor dialyse

Voor patiënten die op zoek zijn naar alternatieven voor dialyse zijn er twee belangrijke opties. De niertransplantatie is voor veel patiënten de beste keuze, omdat dit de nierfunctie volledig kan herstellen. U kunt ook kiezen voor een conservatieve behandeling, waarbij de symptomen van nierfalen worden verlicht zonder dialyse.

Nieuwe ontwikkelingen

De dialysetechniek staat niet stil en verbetert voortdurend. Zo worden er draagbare dialysemachines ontwikkeld die patiënten meer bewegingsvrijheid geven. Ook komen er steeds kleinere apparaten voor thuisdialyse beschikbaar, waardoor behandeling thuis toegankelijker wordt. Daarnaast werkt men aan betere dialysefilters die effectiever afvalstoffen verwijderen. Tot slot is er veel aandacht voor duurzame dialyse met minder milieubelasting, wat belangrijk is gezien het grote aantal behandelingen wereldwijd.

Met de juiste ondersteuning kunnen veel mensen een actief leven leiden ondanks dialyse. U kunt blijven werken, sporten en op vakantie gaan – het vraagt wel om meer planning.